Kablo Kesiti Nasıl Seçilir? 1,5 – 2,5 – 4 – 6 mm² ve NYM, NYA, H07V-K

Elektrik tesisatında kablo, kanın damarlarda dolaşması gibi enerjiyi cihazlara taşır. Kablo kesiti (iletkenin mm² cinsinden kesit alanı) taşınacak akıma göre seçilmezse kablo ısınır, yalıtımı zamanla bozulur ve yangın riski oluşur. Uzun hatlarda ise yetersiz kesit, cihazlara ulaşan gerilimin düşmesine yol açar. Bu rehberde ev tesisatında en çok kullanılan 1,5, 2,5, 4 ve 6 mm² kesitleri, kablo tiplerini ve gerilim düşümü hesabını anlatıyoruz.

Kablo kesiti neye göre seçilir?

Doğru kesit seçiminde üç kriter birlikte değerlendirilir:

1. Akım taşıma kapasitesi: Kablo, hattan geçecek akımı aşırı ısınmadan taşıyabilmelidir. Bu kapasite döşeme şekline (sıva altı boru, kablo kanalı, toprak altı), ortam sıcaklığına ve aynı yoldan geçen hat sayısına göre değişir (TS HD 60364-5-52).
2. Koruma elemanıyla uyum: Hattı koruyan otomat sigortanın anma akımı, kablonun taşıyabileceği akımdan büyük olmamalıdır.
3. Gerilim düşümü: Uzun hatlarda kablonun direnci nedeniyle gerilim düşer; sınırlar aşılıyorsa bir üst kesit seçilir.

1,5 – 2,5 – 4 – 6 mm²: hangi kesit nerede?

Kesit (bakır)	Yaygın kullanım	Yaygın sigorta
1,5 mm²	Aydınlatma hatları, anahtar ve lamba bağlantıları	10A
2,5 mm²	Priz hatları, çamaşır ve bulaşık makinesi hatları	16A
4 mm²	Fırın, klima, uzun priz hatları	20A – 25A
6 mm²	Ankastre ocak, şofben, daire besleme (kolon) hatları	25A – 32A

Bu tablo konut tesisatındaki yaygın uygulamayı özetler. Kesin değerler, döşeme koşullarına göre standarttaki akım taşıma tablolarından ve düzeltme katsayılarından hesaplanır. Sigorta seçimini ayrıntılı olarak evde sigorta seçimi rehberimizde anlattık.

NYM, NYA ve H07V-K arasındaki fark

NYA (tek damarlı, som iletkenli)

NYA, tek bir bakır iletken ve üzerindeki PVC yalıtımdan oluşan kablodur (harmonize adı H07V-U, çok telli olanı H07V-R). Dış kılıfı olmadığı için mutlaka boru (spiral) veya kablo kanalı içinde kullanılır. Sıva altı borulu tesisatta en yaygın kablodur; faz, nötr ve toprak için renkleri farklı ayrı kablolar çekilir.

H07V-K (tek damarlı, çok ince telli – esnek)

H07V-K da tek damarlıdır ancak iletkeni çok sayıda ince telden oluştuğu için esnektir. Pano içi bağlantılarda, kıvrımlı borularda ve titreşimli yerlerde kolay döşenir. Uçlarına mutlaka kablo yüksüğü takılarak klemens veya sigortaya bağlanmalıdır; aksi hâlde ince teller vidanın altında dağılır ve gevşek bağlantı ısınmaya yol açar.

NYM (antigron)

Halk arasında antigron denen NYM kablo, birden fazla yalıtılmış damarın (ör. 3x2,5 mm²) ortak bir PVC dış kılıf içinde bulunduğu kablodur. Dış kılıfı sayesinde sıva üstünde kroşeyle, sıva altında ve kuru-nemli iç mekânlarda boru olmadan döşenebilir. Doğrudan toprağa gömülmesi uygun değildir; toprak altı için NYY gibi zırhlı/dış ortam kabloları kullanılır.

Okul, hastane, AVM gibi kalabalık binalarda yangında zehirli duman çıkarmaması için halojensiz kablolar tercih edilir; bu tür projelerde kablo tipi proje şartnamesine göre seçilmelidir.

Gerilim düşümü nedir, nasıl hesaplanır?

Kablonun bir direnci vardır; akım geçtikçe bu direnç üzerinde bir miktar gerilim kaybolur. Hat uzadıkça ve akım arttıkça kayıp büyür. Elektrik İç Tesisleri Yönetmeliği'nde sayaçtan sonraki iç tesiste gerilim düşümünün aydınlatma tesislerinde %1,5, motor ve diğer güç tesislerinde %3 değerini aşmaması öngörülür.

Tek fazlı bir hat için pratik formül şöyledir (bakır için k = 56):

%e = (200 × L × P) / (k × S × U²)

Burada L hat uzunluğu (m), P güç (W), S kesit (mm²), U gerilim (230 V)'dur.

Örnek hesap

Panodan 30 metre uzaktaki 3.000 W'lık bir cihaz için:

• 2,5 mm² ile: %e = (200 × 30 × 3000) / (56 × 2,5 × 230²) ≈ %2,4
• 4 mm² ile: %e = (200 × 30 × 3000) / (56 × 4 × 230²) ≈ %1,5

3.000 W yaklaşık 13 A akım demektir ve 2,5 mm² kablo bu akımı ısınmadan taşıyabilir. Ancak 30 metrelik hatta gerilim düşümü %2,4'e çıkar; bu değer güç devreleri için %3 sınırının altında kalsa da hat uzadıkça sınır aşılır. Bu nedenle uzun hatlarda bir üst kesit seçmek hem güvenlik payı sağlar hem de enerji kaybını azaltır.

Nötr ve koruma (toprak) iletkeninin kesiti

Tek fazlı hatlarda nötr iletkeni faz iletkeniyle aynı kesitte olmalıdır; çünkü faz akımının tamamı nötr üzerinden geri döner. Koruma iletkeni (yeşil-sarı) için de küçük kesitlerde genel kural, faz iletkeniyle aynı kesiti kullanmaktır: 2,5 mm² priz hattında toprak iletkeni de 2,5 mm² olmalıdır. Bu nedenle priz hatlarında 3x2,5 mm² NYM ya da borulu tesisatta üç adet 2,5 mm² NYA kullanılır.

Üç fazlı hatlarda (ör. 5x4 mm² veya 5x6 mm²) üç faz, nötr ve koruma iletkeni aynı kablo içinde bulunur. Atölye, ısı pompası veya üç fazlı ocak gibi yükler için hat kesiti, her fazın akımına ve gerilim düşümüne göre ayrıca hesaplanmalıdır.

Kablo alırken dikkat edilecekler

• Kablonun üzerinde üretici adı, tip (NYM, H07V-U vb.), kesit ve standart bilgisinin basılı olduğundan emin olun.
• Kesitin gerçekten yazan değerde olması önemlidir; çok ucuz, belgesiz kablolarda iletken kesiti eksik olabilir.
• Faz, nötr (mavi) ve koruma iletkeni (yeşil-sarı) renk kodlarına uyun.
• İhtiyacınızdan biraz fazla alın; ek yapılmış kablo yerine tek parça çekmek her zaman daha güvenlidir.

Mağazamızda NYM (antigron), NYA ve H07V-K dâhil kablo çeşitlerini metre veya top halinde bulabilirsiniz. Kabloyu koruyacak otomat sigortalar ve kaçak akım röleleri ile diğer elektrik malzemelerine de göz atabilirsiniz.

Sıkça sorulan sorular

Klima için kaç mm² kablo gerekir?

Ev tipi split klimalar için genellikle ayrı bir hat çekilir; 9.000–12.000 BTU klimalarda çoğunlukla 2,5 mm², daha yüksek kapasitede veya uzun hatta 4 mm² tercih edilir. Kesin değer, cihazın etiketindeki akım ve hat uzunluğuna göre belirlenmelidir.

Aydınlatmada 2,5 mm² kablo kullanılabilir mi?

Kullanılabilir; daha kalın kablo kullanmak güvenlik açısından sakınca yaratmaz, yalnızca maliyeti ve buat içindeki bağlantı zorluğunu artırır. Önemli olan, hattın kesitine uygun sigorta ile korunmasıdır.

Alüminyum kablo kullanılır mı?

Konut iç tesisatında küçük kesitlerde bakır iletken kullanılır. Alüminyum iletken, büyük kesitli besleme hatlarında ve proje gerektirdiğinde uygun bağlantı elemanlarıyla kullanılır.

Güvenlik uyarısı: Elektrik tesisatında yapılacak her türlü değişiklik, sigorta ve kaçak akım rölesi montajı ve kablo çekimi hayati risk taşır; bu işler mutlaka yetkili (ehliyetli) bir elektrikçi tarafından, enerji kesilerek yapılmalıdır. Bu yazı bilgilendirme amaçlıdır ve sahadaki ölçüm ve projelendirmenin yerini tutmaz.