Evde Sigorta (Otomat) Seçimi: B mi C mi, 10A mı 16A mı?

Evinizdeki sigorta kutusunda (dağıtım panosu) yer alan küçük şalterler, teknik adıyla minyatür devre kesiciler ya da halk arasındaki adıyla otomat sigortalardır. Görevleri, bağlı oldukları hattı aşırı akıma ve kısa devreye karşı korumaktır. Yanlış seçilmiş bir sigorta ya gereksiz yere atar ya da daha kötüsü, kablo aşırı ısınırken hiç atmaz. Bu rehberde ev tipi otomat sigortanın nasıl seçildiğini, B ve C eğrisinin farkını ve sigortanın kablo kesitiyle nasıl uyumlandırıldığını sade bir dille anlatıyoruz.

Otomat sigorta neyi korur?

En sık yapılan yanlış, sigortanın cihazı ya da insanı koruduğunu düşünmektir. Otomat sigorta öncelikle kabloyu korur. Bir hattan kablonun taşıyabileceğinden fazla akım uzun süre geçerse kablonun yalıtımı ısınır, zamanla bozulur ve yangın riski doğar. Sigorta bu durumda hattı keser. Kısa devrede ise çok yüksek akımı milisaniyeler içinde keserek ark ve yangını önler.

İnsanı elektrik çarpmasına karşı korumak ise otomat sigortanın değil, kaçak akım rölesinin görevidir. Güvenli bir ev tesisatında ikisi birlikte kullanılır.

Termik ve manyetik açma

Her otomat sigortada iki koruma mekanizması bulunur:

• Termik (aşırı yük) açma: Akım, sigortanın anma değerinin biraz üzerine çıktığında bimetal ısınır ve belirli bir süre sonra hattı keser. Örneğin 16A sigortadan uzun süre 20–22A geçerse sigorta dakikalar içinde atar.
• Manyetik (kısa devre) açma: Akım, anma değerinin birkaç katına aniden çıktığında bobin anında çalışır ve hattı neredeyse gecikmesiz keser.

B, C ve D eğrisi ne demek?

Sigortanın üzerinde yazan B16, C16 gibi ifadelerde harf, manyetik açmanın hangi akımda devreye gireceğini gösteren açma eğrisini belirtir (TS EN 60898-1):

Eğri	Anlık açma aralığı	Tipik kullanım
B	Anma akımının 3–5 katı	Konut priz ve aydınlatma hatları, uzun hatlar
C	Anma akımının 5–10 katı	Motor, kompresör, klima, iş yeri ve atölye hatları
D	Anma akımının 10–20 katı	Transformatör, büyük motor gibi kalkış akımı çok yüksek yükler

B eğrisi daha hassastır ve kısa devrede daha düşük akımda anında açar. Bu nedenle konutlarda, özellikle uzun hatlarda ve kısa devre akımının düşük kalabileceği yerlerde güvenlik açısından avantajlıdır. C eğrisi ise ilk çalışmada yüksek akım çeken cihazlarda (buzdolabı kompresörü, klima, elektrik motoru, bazı LED sürücüler) gereksiz atmayı önler. Türkiye'de piyasada C eğrisi daha yaygın bulunur ve pek çok konutta da kullanılır; doğru seçim hattın uzunluğu ve beslediği yüke göre elektrikçi tarafından yapılmalıdır.

Amper değeri nasıl seçilir: kablo kesitiyle uyum

Altın kural şudur: sigortanın anma akımı, koruduğu kablonun taşıyabileceği akımdan büyük olamaz. Kablonun akım taşıma kapasitesi; kesite, iletken malzemesine, döşeme şekline (boru içinde, sıva altında, kanal içinde), ortam sıcaklığına ve aynı borudaki hat sayısına göre değişir (TS HD 60364-5-52). Konut tesisatında Elektrik İç Tesisleri Yönetmeliği ve yaygın uygulamada kullanılan değerler şöyledir:

Bakır kablo kesiti	Tipik hat	Yaygın otomat değeri
1,5 mm²	Aydınlatma	10A
2,5 mm²	Priz hatları	16A
4 mm²	Fırın, ocak, klima gibi güçlü tek cihaz hatları	20A – 25A
6 mm²	Ankastre ocak, şofben, daire besleme hatları	25A – 32A

Tablodaki değerler genel bir yol göstericidir. Kablo çok uzunsa, ısı yalıtımlı bir duvarın içinden geçiyorsa ya da aynı boruda çok sayıda hat varsa kablonun taşıyabileceği akım düşer ve bir alt sigorta değeri ya da bir üst kablo kesiti gerekebilir. Kablo seçimi ayrıntılarını kablo kesiti rehberimizde ele aldık.

10A, 16A, 20A ve 25A hangi durumda?

• 10A: 1,5 mm² kabloyla çekilmiş aydınlatma hatları. LED aydınlatmada bir hatta çok sayıda armatür bağlanabilir.
• 16A: 2,5 mm² kabloyla çekilmiş priz hatları. Mutfak, çamaşır makinesi ve bulaşık makinesi gibi yükler için ayrı priz hattı önerilir.
• 20A: 4 mm² kabloyla beslenen, yükü 16A'yı aşan tek cihaz hatları (bazı fırın ve klimalar).
• 25A: 4 mm² veya 6 mm² kabloyla beslenen ocak, şofben gibi yüksek güçlü cihazlar; döşeme şekline göre 4 mm² için 25A'nın uygunluğu kontrol edilmelidir.

Kesme kapasitesi (4,5 kA – 6 kA – 10 kA)

Sigortanın üzerinde kutu içinde yazan 4500, 6000 veya 10000 değeri, sigortanın güvenle kesebileceği en yüksek kısa devre akımını gösterir. Konutlarda genellikle 4,5 kA veya 6 kA yeterlidir; dağıtım trafosuna yakın binalarda, iş yerlerinde ve büyük binalarda daha yüksek kesme kapasitesi gerekebilir. Bu değer, tesisin kısa devre hesabına göre belirlenir.

Sık yapılan hatalar

• "Sigorta atıyor, büyüğünü takalım": En tehlikeli hatadır. Sigorta atıyorsa ya hat aşırı yükleniyor ya da bir arıza vardır. Sigortayı büyütmek, kabloyu korumasız bırakır ve yangın riskini artırır.
• Tüm evi tek priz hattına bağlamak: Mutfak, banyo ve salon prizlerinin tek hatta olması hem aşırı yüke hem de bir arızada tüm evin enerjisiz kalmasına yol açar.
• Kaçak akım rölesi kullanmamak: Otomat sigorta insanı korumaz. Priz devrelerinde 30 mA kaçak akım rölesi zorunludur; ayrıntılar için kaçak akım rölesi rehberimize bakabilirsiniz.
• Markasız, belgesiz ürün kullanmak: Sigortanın TSE/CE işaretli ve TS EN 60898-1 uyumlu olduğundan emin olun.

Mağazamızdaki otomat sigorta ve kaçak akım rölesi seçeneklerini, panonuza uygun modülleri ve tüm elektrik malzemelerini inceleyebilirsiniz. Sigorta değeriyle uyumlu kabloları da aynı yerden temin edebilirsiniz.

Sıkça sorulan sorular

Priz hattına 20A sigorta takabilir miyim?

2,5 mm² kabloyla çekilmiş bir priz hattında yaygın ve güvenli uygulama 16A'dır. 20A sigorta ancak kablonun döşeme şekline göre hesaplanan akım taşıma kapasitesi bunu karşılıyorsa ve elektrikçi tarafından uygun görülürse kullanılabilir. Ayrıca standart prizlerin anma akımı 16A'dır.

B16 yerine C16 kullanmanın sakıncası var mı?

Kısa hatlarda genellikle sorun olmaz; C16 da 16A'lik bir sigortadır, yalnızca kısa devrede anlık açma eşiği daha yüksektir. Çok uzun hatlarda kısa devre akımı düşük kalabileceğinden B eğrisi daha güvenli olabilir. Karar, hattın uzunluğu ve beslediği yükler dikkate alınarak verilmelidir.

Sigortam sürekli atıyor, ne yapmalıyım?

Önce o hatta bağlı cihazları azaltıp tekrar deneyin. Sigorta yük altındayken atıyorsa hat aşırı yükleniyordur; cihaz bağlı değilken de atıyorsa kısa devre veya yalıtım arızası olabilir. Her iki durumda da sigortayı büyütmeyin, bir elektrikçiye kontrol ettirin.

Güvenlik uyarısı: Elektrik tesisatında yapılacak her türlü değişiklik, sigorta ve kaçak akım rölesi montajı ve kablo çekimi hayati risk taşır; bu işler mutlaka yetkili (ehliyetli) bir elektrikçi tarafından, enerji kesilerek yapılmalıdır. Bu yazı bilgilendirme amaçlıdır ve sahadaki ölçüm ve projelendirmenin yerini tutmaz.